دوستان عزیز  کل جزوه درسی این کلاس را به انتشارات تحویل دادم. در صورتی که برایتان دسترسی به انتشارات مقدور نبود می توانم فایل جزوه کامل را برایتان با ایمیل بفرستم. فقط اول به من بگویید: ایمیل من: payizetehran@yahoo.com

هدف از بحث جامعه شناسی هنرها و ادبیات فهم بهتر هنر هاست.

هم با استفاده از متن ها و هم با استفاده از تحقیقات موجود ، به این اهداف می رسیم .

اهداف این کلاس عبارت بودند از :

1- از یک طرف آشنایی با جامعه شناسی ادبیات کلاسیک فارسی که در جامعه ما شکل گرفته ، و جستجوی مسائل و موضوعات اجتماعی در متون ادبی کلاسیک

2- جامعه شناسی شعر و ادبیات معاصر و شعر نو :

    زمینه های اجتماعی ایجاد شعر نو در ایران.

کتاب خانم " راود راد" ، کتابی کاملا نظری ، معرفت شناختی و روش شناختی است.

یک نکته بسیار مهم:

تفاوت موسیقی پاپیولار با موسیقی پاپ:

موسیقی پاپیولار یعنی موسیقی که از طریق رسانه ها پخش می شود .

موسیقی خانم دلکش که از رادیو پخش می شد پاپ نیست ولی پاپیولار محسوب می شود.

فرهنگ پاپیولار یعنی تولیدات رسانه ای به صورت انبوه.

نقش رادیو در ایران نیز این بود که موسیقی پاپیولار را در ایران ایجاد کرد. که بخشی از آن موسیقی سنتی بود و بخشی از آن موسیقی پاپ.

1- هر کسی که به عنوان یک چهره تلویزیونی ، رسانه ای یا از طریق هر هنر رسانه ای شناخته بشود ، چهره پاپیولار شده است.

2- آنقدر ها بین موسیقی پاپ و موسیقی کلاسیک ، یا بین فرهنگ والا و فرهنگ پائین ، مرزها دیگر مشخص نیست ، مرز های نمادین به شدت در هم ریخته اند.

ارزشهای زیبایی شناختی تغییر کرده اند. اکنون دیگر فقط نخبگان نمی گویند چه چیزی زیباست و چه نیست. مردم هم می گویند چی زیباست و چی نیست. سبکهایی که قبلا قابل تفکیک بودند ، دیگر قابل تفکیک نیستند .

در حوزه یادگیری :

کلاس خوب کلاسی است که سوال برای ما ایجاد کند . نه اینکه به همه سوالها پاسخ مطلق دهد. برای یادگیری لازم است دانشجو ، متقاضی باشد. به خصوص به صورت جمعی.

در این جلسه کتاب " جامعه شناسی ادبیات" نوشته دکتر ترابی مورد نقد و بررسی قرار گرفت:

در این کتاب شعر نوی ایران در مقایسه با شعر کلاسیک ایران مورد تحلیل جامعه شناختی قرار گرفته است.

آقای دکتر ترابی توضیح داده اند که شعر کلاسیک ایران به گونه ای بود که اغلب، بسیاری از شاعران ( نه همه ) ، در طبقه ای جدا از مردم برای دربار شعر می سرودند. و ارتباط چندانی به جامعه نداشتند.

     اما در اوایل قرن 20  شاعران ایرانی بیشتر به مردم نزدیک می شوند و اجتماعی تر و مردمی تر می شوند. در شعر های خود  از درد ها و رنجهای مردم می گویند.

و متقابلا از طرف مخاطبان و مردم هم به شدت مورد استقبال واقع می شوند.

اشعار نیما یوشیج علی رغم مخالفت های برخی صاحبنظران ، مورد استقبال اکثریت مردم و جامعه قرار گرفت. چون شعر شده بود یک ابزار در راستای تحولات اجتماعی.

شعر تحت تاثیر تحرکات اجتماعی شعر نو شد.

شعر نو ابتدا با شور و هیجان خاصی شروع شد . شاعران سعی کردند از تعهدات اجتماعی شان بر بیایند.

البته زمانی که می گذرد در شعر نوی فارسی( شاعران مختلف شعر نوی ایران)   تغییراتی ایجاد می شود . رسالتی که می خواستند ، آنطور که انتظار مخاطبان بود ، اتفاق نیفتاد. یکی از مشکلات شعر نوی فارسی نا مفهوم سرایی ، بازی با کلمات و جملات ( بدون معنای مشخص روشن برای مخاطب) بود . فهم آن برای مخاطب عادی حتی کسانی که در این حوزه فعالیت می کردند نا ممکن بود. علت اساسی اش این بود که دیگر به این صورت نمی توانستند حرف دل مردم را انتقال دهند.

برخی شاعران به صورت انفرادی برای خودشان شعر می سرودند. فقط خودشان معنی اشعارشان را می دانستند.  شعرهایی که برای مخاطبان ( مردم ) محتوای روشنی نداشت و کسی هم مفهوم خاصی از آن متوجه نمی شد.  اما به جای اینکه اینگونه شاعران متوجه شوند که این خصلت یک عیب است، به عنوان یک ارزش به آن نگاه می کردند.

مسئله مهم دیگر در رابطه با شعر نوی ایران ، این است که شعر نو درست است که در ساختار و محتوا تحول و جهشی داشته اما این جهش با توجه به پیشینه ادبی ایران بوده است. ما محتوای غنی از شعر داشتیم که پله ای شده برای صعود شعر نو.

درست است که از نظر فرم بسیار تفاوت نموده ولی هنوز وزن و قافیه را حفظ کرده و به خصوص اصل آهنگین بودن و عاطفی بودنش از گذشتگانمان به ارث رسیده است که شاعران نو پرداز نیز از آن استفاده نموده اند. ایران در شعر نو به هر کجا که رسیده وامدار گذشتگان است ، چه از لحاظ محتوا و چه از لحاظ سبک حتی.

فصل سوم کتاب " جامعه شناسی ادبیات" نوشته دکتر ترابی ، به عنوان یک انتقاد ، کلا به این مسئله اشاره دارد که ، شعر نو با تمام تحولاتی که داشته ، باید سعی کند به زمینه ای که آنرا ایجاد کرده یعنی متن مردم و اجتماع بازگردد و توجه بیشتری نماید .

انتظار جامعه ادبی و جامعه ایرانی از چنین پدیده ای ( شعر نوی ایران) بیشتر است. انتظار می رود و لازم است  که شعر نو در ایران همسو با نیازهای اجتماعی و تحولات اجتماعی حرکت کند.

اینکه برخی شاعران شعر نو در ایران بسیار درونگرا شدند و مضامین شخصی و ذهنی خود را بدون توجه کافی به نیازهای مردم و مخاطبان عام ، پرداخته اند ، کافی نیست.

تاریخ ادبی ما نشان می دهد که شاخص های سنگینی برای سنجش ارزش شعر داشته ایم.

اینکه مثلا یک شاعر شعر نو ادعا می کند : " شما ها هستید که مفهوم شعر مرا نفهمیده اید" در حقیقت نشان دهنده ضعف شاعر و شعر اوست ، یعنی نتوانسته با مخاطبان ارتباط برقرار کند.

آقای دکتر ترابی می گویند: " پس رسالت شاعر و شعر کجاست؟ نقش شعر در جامعه به گونه ایست که باید پویا باشد ، ایستا نباشد. همانطور که از جامعه تاثیر می پذیرد ، خود شعر هم عاملی باشد برای تحول و تاثیرگذاری بر جامعه . (با حرکت پویا با توجه به  تحولات جامعه )

شعر نو بریده از گذشته نیست ، سرمایه و زمینه را از گذشته دارد. تعاملی که شعر با تحولات اجتماعی دارد هم از نظر سبک شناسانه و هم از نظر معانی و مفاهیم بسیار مهم است.

در طول تاریخ نیز شعری با مردم ارتباط برقرار کرده که اینگونه بوده ( به نیازهای مردم و تحولات اجتماعی توجه نموده ) ، اگر شعر نو این ویژگی را دارا نباشد پس فرقی ندارد با شعر درباری.

                      ----------------------------

بین 3 ژانر ادبی : اسطوره ای(سبک حماسی)  ، روایی و شعر نو ، اگر بحث کنیم ، به سه مرحله از تاریخ بشر می رسیم که هر کدام بر اساس مقتضیات اجتماعی دوره خود شکل گرفته اند.

   این سه مرحله سبک ادبی رابطه تنگاتنگ دارند با نظام اجتماعی ، سیاسی ، اقتصادی هر دوره . در هر دوره چینش ساختارهای اجتماعی فرهنگی سیاسی اقتصادی ، ابزارهای تولید، توزیع ، مصرف کالاها ، شیوه معاش مردم ، روابط قدرت ، ساختار سیاسی و نوع حکومت ، فاصله حکومت با مردم ، روابط اجتماعی  مردم با یکدیگر، نظام های مختلف برده داری، فئودالی( زمینداری) ، شاهنشاهی ، ….، جمهوری و …. و جایگاه انسان در این نظامها ، تعریفی برای جایگاه فرد و انسان و تعریفی از ساخت به معنای کلی ارائه و شکل داده اند .

انسان در هر دوره از تاریخ ، در هر یک از این مراحل ، بینش یا جهان بینی کسب می کند.

این جهان بینی ها از دل واقعیات ، روابط اجتماعی ، تکنولوژی ها و عینیت های موجود بوجود آمده اند.

            شعر نیز با توجه به این تحولات عینیت پیدا می کند و شکل می گیرد.

دوره ای که در ایران شعر حماسی بیشتر داشتیم ، نیاز جامعه به سبک حماسی بود. در دوره ای که شعر غنایی بیشتر داشتیم نیاز جامعه به سبک غنایی بود.

سبک های مختلف در یک مسیر تاریخی تحولات قرار می گیرند. ویژگیهای سبک های ادبی متناظرند با ویژگیهای دوره های تاریخی جامعه.

شعر نو نیز ویژگیهایی دارد ، که لازم است در تحلیل آن تحولات و ویژگیهای اجتماعی هر دوره از تاریخ ( دوره پیدایش شعر نو در ایران و دوره های بعدی) را مورد توجه دقیق قرار دهیم.

                      ---------------------------------------------------

فصل 4 به بعد کتاب :

نکته کلیدی فصل 4 کتاب، شعر نو در ارتباط با مفهوم شاعر راستین است.

شاعر به مفهوم راستین آن با فضا و ساختار اجتماعی اش در ارتباط است. و از توجه به کنش های اجتماعی و پیوندی که با ساختار اجتماعی دارد و از بازنمایی کنشهای اجتماعی و ساختار اجتماعی ناگزیر است.

البته باز تصویر ، تصویر ذهنی و برداشت خود شاعر است ، پس هر کس می تواند تصویر خودش را ارائه دهد. ولی هر چه شعر شاعر به متن مردم و نیازهای مردم و جامعه نزدیکتر باشد، با مخاطبان بیتشری ارتباط برقرار می کند.

***در این فصل چند شعر از کلاسیک ها مثال زده شده و مورد تحلیل های فرمالیستی قرار گرفته اند. همچنین توضیح داده شده که گفتار عامیانه را در شعر نمی توانیم بکار ببریم . در شعر نو این کاربرد ندارد و تعبیرهای متفاوت دارد.  مثلا" شعر مرا با قلم قرمز بخوانید "

در فصل 5 کتاب :

 در مورد بیان آهنگین ، وزنی که در شعر نو بکار رفته و تفاوت آن با فرمهای کلاسیک صحبت شده است.

اگر بخواهیم به واقعیات نگاه خرد نگر داشته باشیم.

در غزل به روند خرد شدگی واقعیات روبرو نیستیم .

در شعر نو تکثر افکار افراد را در نگاهی به پدیده های اجتماعی داریم .

اگر به وزن در هر سبک ادبی توجه کنیم می بینیم که در پدیده های اجتماعی نیز می توان وزن را مشاهده کرد. همچنین انتخاب قالبها با توجه به محتوا صورت می گیرد. هر نوع محتوایی یک نوع  انتخاب وزن را نیاز دارد.

قالب و وزن باید قابلیت پر کردن محتوا را داشته باشد.

این کتاب " جامعه شناسی ادبیات" نوشته دکتر ترابی ، حاوی یک تحلیل جامعه شناختی است.

نشان می دهد وزنی که در شعر حافظ وجود دارد ، متناسب با واقعیتهای اجتماعی دوره خود شکل گرفته است.

   حال ، واقعیتهای اجتماعی متکثر و پیچیده و باز شدن اجتماع دوره معاصر ، قالب بسته را نمی پذیرد. وزن و قالبی که در دوره مدرن مورد نیاز است ، باید متناسب باشد با ویژگیهای اجتماعی دوره مدرن و نیازهای انسان مدرن که باز شده ، متکثر شده ، دارای هویت چندگانه یا چند بعدی است ، فاقد هماهنگی و انسجامی که انسان سنتی داشت.

شعر نو شعر اجتماعی است ، باز بودن قالب شعرنو مهم است.

اشعار درباری غیر اجتماعی بودند و بسته .

شعر نو شعر اجتماعی و شعر باز است ، هم به لحاظ محتوا : نقش مردم ، توجه به واقعیات اجتماعی ، و همچنین باز است به لحاظ فرم  : قید های تکنیکی سنتی از آن برداشته شده است.

                                        -----------------------------

دکتر ترابی در این کتاب " جامعه شناسی ادبیات" در 3 وجه بحث کرد ه اند:

از مفاهیم کلیدی دکتر ترابی می توان پی برد که به رویکرد مارکسیستی وفادار است و دغدغه واقع گرایی دارد.

            دکتر ترابی سعی کرده بگوید  که:

 1. شاعر شعر نو از یک سو بیان واقع گرا دارد. با بیان هنری به بازنمایی واقعیت می پردازد.

 2. شاعر شعر نو باید به تغییر واقعیات از طریق آثار خود توجه کند . هم به تغییرات اجتماعی توجه کند و هم به تعهد اجتماعی خود که می تواند با آثارش تغییراتی ایجاد کند.

 3. رابطه دیالکتیک پویا بین شاعر و واقعیت اجتماعی باید برقرار باشد.

             البته هم شعر کلاسیک و هم شعر نو این ویژگی را داشته اند ، که زیربنا واقعیات بوده و روبنا اندیشه و شعر . اما درجه و شدت و خود آگاهی شاعر کلاسیک با شاعر شعر نو تفاوت داشته است. شاعر شعر نو خود آگاه تر است، به ساز و کار های تاثیر و تاثر دو طرفه شعر و واقعیت آگاه تر است.

در فصل 5 کتاب :

در مورد وزن و موسیقی در شعر صحبت شده و همچنین در مورد شعر نوی ایران در ارتباط با تاخیر در مدرنیته ایران نسبت به جوامع غرب و تفاوتها توضیح داده شده است.

    بر اساس تجزیه تحلیل شعر نیمایی ، توضیح داده شده که هنوز شباهت های شعر کلاسیک و شعر نوی ما بسیار زیاد است.

   البته جامعه ایران  در زمان نیما هنوز دچار آن گسست دوره مدرن ، نشده بود. سواد عمومی و رسانه های عمومی به شکل امروزی نبود و هنوز گسترش نیافته بود.

شهرنشینی غالب نبود ، ارتباطات خارجی ما نیز هنوز گسترده نشده بود . پس در تبیین شعر نیمایی نمی توانیم بگوئیم که گسست اجتماعی دوره مدرن در آن زمان شامل حال جامعه ایران بود.  زمان نیما هنوز در مرحله گذار بودیم. شعر نیمایی شعر آستانه ای ماست ، پاره هایی از سنت را دارد ، پاره هایی از دوره مدرن را نیز نوید می دهد.

بطور کلی فرهنگ سنتی دارای انسجام ، هماهنگی و همگنی ساختارهای جامعه است.

اما در دوره مدرن و شهرنشینی مدرن  (کلا در هر جامعه مدرن ) ، نا همگنی ، عدم انسجام و تکثر را دارد.  شهر پایگاه مدرنیته در جامعه مدرن است. ده در جامعه سنتی پایگاه سنت است. ویژگی ده همگنی است.

شعر سنتی کلاسیک ما ایرانیان نیز به یک معنا بازنمایی الگوی جامعه  پیشا مدرن ماست، با هارمونی و انسجام . وزن و آهنگ شعر کلاسیک بازنمایی ساختار منسجم و هماهنگ دوره پیشا مدرن و سنتی جامعه  ایران است.

شعر نو کلا مربوط به جامعه مدرن است.  انسان با وجود متناقض ، انسان چهل تکه پست مدرن ، در زیست جهانهای مختلف ، با تکثر هویتی . شعر نو مربوط به دوره پست مدرن است ، متکثر تر و نا موزون تر.

   ولی درموردجامعه  ایران ، مسئله این است که شعر نیمایی در دوره ای بود که ایران هنوز جامعه مدرن نشده بود . در مرحله گذار بودیم.  شعر نیمایی ویژگیهای دوره آستانه ای و دوره گذار از جامعه سنتی به جامعه مدرن را دارد. شعر نیمایی زمانی سروده شد که هنوز ما گذشتگانمان را درک می کردیم و از لحاظ ارزشهای مستتر شعر نیمایی رابطه ارزشی دارد با ساختارهای اجتماعی ایران.

دکتر ترابی تحلیلهای خودش را با رویکرد مارکسیستی پنهان ارائه داده و سعی کرده ویژگیهای شعر نیمایی و شعر نو را توضیح دهد.

جدا از بحث این کتاب ، اینکه چرا نیما پدر شعر نو شد جای بحث و بررسی دارد.

تحلیل دکتر فاضلی :  " چرا نیما پدر شعر نو ایران شد؟"

آنچه که باعث شد نیما پدر شعر نو شود نبوغ یا تلاشهای او نبود ، بلکه فضای اجتماعی که بعد از نیما بوجود آمد به نیما این اجازه و امکان را دارد که او به عنوان یک بنیانگذار سبک تازه در ادبیات فارسی شناخته  شود . و آن فضا مدرن شدن جامعه ایران بود. رشد فرایندهای مدرنیته این زمینه اجتماعی را برای شعری که نیما شروع کرد فراهم نمود ، در نتیجه نیما به عنوان بنیانگذار شعر نو شناخته شد.

    اگر تحولات ( اجتماعی) پس از نیما رخ نمی داد ، نیما اینگونه مورد اعتنا قرار نمی گرفت. آن چیزی که شعر نو را شعر نو کرد خود شعر نبود ، واقعیات و تحولات اجتماعی ایران بود که به شعر نو مشروعیت داد.

  در این رابطه این مثال مهم است : چه چیزی باعث شد ابن خلدون را به عنوان بنیانگذار جامعه شناسی نشناسیم؟ آیا کتابهایش کم ارزش تر از آگوست کنت بود؟ چرا منتسکیو پدر جامعه شناسی نشد؟

کارهای ابن خلدون از لحاظ دقت ، بینش های تجربی ، نگرش های معرفت شناسانه و پیشگام بودنش ، بسیار پیشرفته و ارزشمند اند و قابل مقایسه  با آثار بقیه نیست. اما کنت را به عنوان پدر جامعه شناسی می شناسند. چرا؟

    بسیاری کسانی که راجع به کنت بحث کرده اند ، به شایستگی ابن خلدون که بیش از کنت بوده ، وقوف دارند.

   ریمون آرون می گوید : " فضایی که بعد از کنت بوجود آمد باعث شد او را به عنوان پدر جامعه شناسی بشناسند. تولد کنت به هنگام بود. "

تحولات قرن 19 ، عقل گرایی ، تفکر انتقادی ، انسان خودبنیاد، بریده از متا فیزیک ، مدیریت جامعه ، تسلط بر جامعه ، انسانی که می خواهد خود بر سرنوشتش حاکم بشود . این ویژگیها در زمان ابن خلدون بوجود نیامد. هنوز وابستگی های انسان به طبیعت ادامه داشت. مفاهیم ابن خلدون مطابق تقاضاهای اجتماعی علمی یا اجتماعی مردمی نبود.

هیچ کس راه ابن خلدون را ادامه نداد. اگر در اوایل قرن 20 آثارش ترجمه نشده بود ، مهجور می ماند. در 5، 6 دهه اخیر است که به اندیشه های ابن خلدون توجه شده است.

جهان اسلام چنین ویژگی نداشت.

        در ادبیات نیز نیما یوشیج ( علی اسفندیاری) اگر در زمان ابن خلدون زندگی می کرد و آن زمان آن اشعار را می سرود ، بنیانگذار شعر نو شناخته نمی شد.

   البته در زمانی که نیما شروع کرد به این سبک شعر سرود ، اولین واکنشها بیشتر مخالفت بود و حتی مخالفت های شدید که در کتاب " از صبا تا نیما" فصل 2 توضیح داده شده اند.

یکی از چهره های برجسته ، علی رعدی آذرخشی ، محقق برجسته ادبیات ، مقاله ای می نویسد و به سبک اشعار نیما  انتقاد تندی می کند به مثابه اینکه کار نیما باعث تخریب و انحطاط زبان و ادبیات فارسی و انحطاط  زیبایی شناسی در شعر فارسی می شود.

قبل از نیما نیز نزاع بین سبک نو و کهن بوده ، شمس و دیگران نیز شعر نو سروده بودند. 70 سال قبل از نیما ، شعر و زبان فارسی شروع به باز شدن و شکسته شدن نموده بود. شعرهای طنز نسیم شمال ، دوره مشروطه فضای کلاسیک را باز کرد و تمرینهای جدیدی بود برای اوزان متفاوت . و تنوعات بسیار وسیعی را ایجاد کرد.

همچنین اشعار دهخدا ، عارف ، عشقی و ... موضوعات و مفاهیم  و تصاویر جدیدی را وارد شعر کردند. محتوای شعر از مضامین کودکان ، زنان ، شهر ، تکنولوژِی و ... در شعر دوران مشروطه متداول شد. کتاب آقای آجورانی در این مورد توضیح میدهد.

قبل از نیما شعر فارسی را (به سبک غیر کلاسیک سنتی) خیلی ها کار کرده بودند ولی آنها را بنیانگذار شعر نو نمی دانیم.

در مجله دانشکده نزاع بین کهنه گرایان و نو گرایان منعکس می شد.

تحولات اجتماعی و فضای گفتمانی ادبیات فارسی دوران بعد از نیما به گونه ای شد که به شعر نو مشروعیت اجتماعی ، مقبولیت زیبایی شناسی و عمومیت فرهنگی بخشید.  این عوامل باعث شد که بگوییم بنیانگذار شعر نو نیما ست.

اگر چه زمان خود نیما مرحله گذار و آستانه ای بود ولی پس از او تغییرات اجتماعی ادامه داشت و جامعه به سوی مدرنیته حرکت نمود.

پس فضای اجتماعی و رشد فرهنگ های مدرن بسیار نقش مهمی در این زمینه( شناخته شدن نیما به عنوان پدر شعر نو)  ایفا نمود.

بهنگام بودن از نظر اجتماعی عامل مهمی در تمام نو آوریهاست: در زندگی اجتماعی ، سبک های لباس ، مسائل فرهنگی ، ایده های فلسفی ، مسائل علمی  و .... هماهنگی بین محتوا و سبک با بقیه واقعیت های اجتماعی بسیار مهم است.

این تناسب لزوما تناسب بازنمایانه واقعیت نیست. جای بحث دارد.

یک نوع رابطه دیالکتیکی بهنگام بودن ، تناسب داشتن  و ... بین تحولات اجتماعی و یک نو آوری وجود دارد. یک نو آوری و یک حرف تازه اگر بتواند در بستر اجتماعی جای خودش را پیدا کند ، بهتر شناخته می شود و همچنین تاثیرگذارتر می گردد.

پس عامل شناخته شدن یک نوآوری یا شخصی که آنرا پدید آورده ، نبوغ نیست، تناسب و به هنگام بودن آن آثار مهم است. خلاقیت و نو آوری باید زمان خود را شکار کند. به خصوص در زمینه هنری.

 فرزند راستین زمانه خود بودن یعنی همین.

شعر نیمایی نیز همین قابلیت ها را داشت. پایداری و بسط و دوام شعر نیمایی باعث شد، امروزه شعر نو را مساوی با شعر نیما هم بگویند ، اگر چه یکی از شاخه های شعر نو است.

اما امروزه در جامعه ما بسیاری از اشعار به اصطلاح پست مدرن فارسی در ایران روح زمانه جامعه ما را به چنگ نیاورده اند.

                      -----------------------------------------

اختراعات و اکتشافات همچنین نو آوریهای هنری ، یک مرحله جنینی داشته اند که معمولا آنرا نمی بینیم و شامل زمینه ها بوده اند. یک مرحله زایش دارند که بیشتر دیده می شود.

پس اغلب ما( به اشتباه)  توجه نمی کنیم که یک مرحله جنینی بوده که شعر نو آنرا طی کرده .

یا واژه جامعه شناسی که کنت آنرا وضع کرده ، خود دانش جامعه شناسی دوره جنینی داشته.

ابن خلدون پاره ای از دوره جنینی دانش جامعه شناسی است که امروز می شناسیم.

شعر نو به معنی ابداع و نو آوری یک دوره جنینی نیز داشته است.

1- دوره جنینی

2- دوره زایش: اثری نو شناخته می شود که جامعه بپذیرد نو است. هیچ اثری در ذات خود نو نیست. لازم است هارمونی هایی با روح مردم و روح زمانه جامعه خود داشته باشد (تا شناخته شود و تاثیر گذارد گردد.)

البته اغلب هر نو آوری که متولد می شود اول بسیاری مردم مقاومت می کنند.  مقاومت ها به اشکال مختلف صورت می گیرد. سعی می کنند دلایل عقلی بیاورند.

پس انباشت تدریجی یک نو آوری را شکل می دهد.

بنابراین زمینه اجتماعی است که باعث می شود شعر نو بشود شعر نو .

بعد از زمانی همین سبک می شود کهنه. زیرا 1) واقعیات باز تغییر می کند و منطبق نیست با این سبک. 2) این سبک تثبیت می شود و دچار تکرار می گردد. ( اشباع شدن فرهنگی جامعه)  پس از گذشت زمانی دیگراین سبک چه از لحاظ فرم چه محتوا  خلاقیت نیست ، دیگر نو آوری نیست.

مقاله " عوامل اجتماعی خلاقیت" نوشته دکتر فاضلی در مورد جامعه شناسی خلاقیت در مجله رشد شماره 38 به زودی منتشر می گردد.

_ چرا امروز ایتالیائی ها دانته را نمی خوانند ولی ایرانیها هنوز حافظ را می خوانند؟

 الف) اینکه چرا امروز ایتالیایی ها دانته را نمی خوانند را از 2 بعد می توان بررسی نمود:

1-زبان دانته زبان متعارف ایتالیایی امروز نیست. قطعاتی از آن را انتخاب می کنند و در کتب درسی می آورند. ولی اکثر افراد اثر دانته را کامل نمی خوانند.

زمان دانته از نظر جغرافیایی در آنجا امپراتوری بود و متفاوت با جغرافیای امروز ایتالیا.

ناسیونالیسم ایتالیایی قرن 18 زبان مردم فلورانس را سعی کرد غالب کند به کل مردم ایتالیا.

کتاب " کارکرد های ادبیات " در این مورد توضیح می دهد.

اولین کارکرد ادبیات ، حفظ زبان است و گسترش زبان . اگر دانته نبود آن زبان از بین می رفت. دانته حافظ زبان ایتالیایی است.

اما زبان ایتالیایی تفاوت کرد از زمان ناسیونالیسم قرن 18 . طول می کشید تا همه یک زبان غالب را یاد بگیرند.

2- دانته متعلق به یک دوران متافیزیک بود و بر علم الهیات سلطه کامل داشت. آن دوره متافیزیک با مفاهیم این دوره متفاوت بود. امروزه جامعه سکولار لیبرال است. اکنون سپهر فرهنگی ایتالیا سپهر متافیزیکی نیست.

ب) اینکه چرا در ایران هنوز حافظ می خوانند:

1- هنوزدر ایران  رابطه هایی با آن زبان نیایش ها و متافیزیک و ... و بیان و نگرش ها وجود دارد.

2- زبان حافظ با زبان امروزی ما بسیار نزدیک است. ما به زبان حافظ داریم فکر می کنیم. بین کلاسیک های بزرگ ما نیز از نظر بیان و زبان فاصله چندانی نیست.

نا خود آگاه زبانی ما مشترک است با زبان حافظ و سعدی.

3- از جهاتی حافظ و سعدی تنوع مضامین و موضوعات دارند به صورتی که با واقعیات زمان و جامعه امروزی ما هماهنگی دارد. زبان حال ما نیز هست.

از آثار آنها به خصوص حافظ هم می شود قرائتهای سکولار و عرفی کرد و هم می شود قرائتهای متافیزیک نمود. رندی حافظ در همین است! و در حقیقت حافظ با این هماهنگی با قرائتهای مختلف و زمانهای مختلف ، پایداری نموده است که در زمان ما نیز بسیار خوانده می شود.

از اشعار حافظ ، در دوره های مختلف و حتی در یک دوره در جوامع مختلف حتی در یک جامعه ولی توسط افراد مختلف ، قرائتهای مختلقی صورت می گیرد. و بنابراین با همه آنها ارتباط برقرار می نماید.

از مولانا و خیام و .... هم در کشورهای مختلف می بینیم که قرائتهایی می شود که مورد توجه قرار می گیرند.

نکاتی در مورد رویکرد لوکاچ  به ادبیات:

برخی معتقدند رویکرد لوکاچ جامعه شناسانه نیست. بیش از اندازه انتزاعی و فلسفی شده ، بیشتر رویکرد فلسفی جامعه شناختی ادبیات است. و جنبه فلسفی آن پررنگ تر است.

لوکاچ اصلا سبقه تجربی نداشت. بر اساس استدلالهای تحولات تاریخی اندیشه هایش را مورد تجزیه و تحلیل قرار میداد.

در دهه 50 ، 60 و 70 نگاه لوکاچ پررنگ و مورد توجه بود.

ولی امروزه جامعه شناختی طوری گسترده تر شده و روش هایش متفاوت گشته که دیگر نگاههای فلسفی ، به عنوان رویکرد جامعه شناختی ، شناخته نمی شود.

بنابراین امروزه در تحلیل جامعه شناختی ادبیات از جمله ادبیات فارسی ، دیدگاه لوکاچ مناسب و کافی نیست.

در این جلسه برخی از کارهای عکس و فیلم مشاهده شد  و  در مورد چگونگی تفسیر عکس و فیلم و به طور کلی تفسیر و تحلیل آثار هنری بحث شد.

مانوئل کاستلز در مطرح کردن و تحلیل بحث جامعه اطلاعاتی و جامعه شبکه ای بسیار معروف است و در بحثهای او که بسیار مهم هستند 3 نکته در رابطه با هویت می توان ذکر کرد که او توضیح داده و در تجزیه تحلیل آثار هنری از این 3 جبنه می توان مفاهیم و عوامل شکل دهنده آثار هنری را  تحلیل و بررسی نمود:

1- هویت مشروعیت بخش : سندیکا ها ، دانشگاه ها ، کلیسا ها ، مساجد و ... اینگونه هویت را شکل می دهند  تا با آن به کار خود مشروعیت ببخشند.

2- هویت مقاومت ( مقاوم) : هویت جنبش های مقاومت مانند جنبش زنان ، محیط زیست ، اقلیت ها و .... که در قالب هنر نیز بازنمایی پیدا می کند.

3- هویت پروژه : معطوف به آینده است. فرایند هایی است که نه مشروعیت بخش است و نه مقاومت ، بلکه به اشکال مختلف خودمان آنرا می سازیم.

در تجزیه تحلیل آثار هنری  ممکن است یک یا دو جنبه و یا هر 3 این جوانب را همزمان در نو آوری ها و خلاقیت های هنری  ببینیم و حتی مجموعه وسیعی اززیرمجموعه های  آنها را.

در بیشتر آثار هنری می توان بیشتر از یک جنبه را دید ، به خصوص که چند لایه بودن معانی آثار هنری به راحتی در یک مقوله یا گروه  ساده جا نمی گیرند.

در مورد تحلیل دیوار نوشته ها انگیزه ها متفاوت است:

 1.برخی طرفداران گروههای موسیقی یا گروههای موسیقی زیرزمینی هستند .2. برخی می خواهند هویت مقاومت را بروز دهند. 3.برخی از مسائل و مشکلات اجتماعی مختلف شکل می گیرند.4. و برخی دیوار نوشته ها فقط با انگیزه گرافیکی و هنری طراحی شده اند. البته ممکن است بسیاری از دیوار نوشته ها از چند عامل نامبرده یا همه آنها شکل گرفته باشد.

الف) دلایل اجتماعی در شکل گیری دیوار نوشته ها بیشتر در بین شرقی ها و ایرانی ها ، عامل موثر است. در غرب کمتر ، البته در غرب نیز در جاها و مکانهایی  که کنترل کمتر است

به خاطر نا برابریهای اجتماعی گاهی موثر است. مانند نا رضایتی های اقلیت ها  از تبعیض ها.

ب) مسئله رشد فردیت از هر گروه اجتماعی مهم است. در شرق  مسئله رشد فردیت بیشتر در شکل گیری دیوار نوشته ها موثر است.جایی که  به رشد فردیت کمتر فضا داده شده ، از دیوار نوشته ها در این رابطه ( بروز فردیت)  بیشتر استفاده می شود.

ج)همچنین در ایران ، دیوار نوشته ها پاره ای از فرهنگ سیاسی ایران شده و بوده ا ست .

د) دیوار نوشته به عنوان تریبونی برای ابراز و بیان آنچه که مجال و تریبون طبیعی ندارد. مانند اعتراض های سیاسی و ... به خصوص در جوامعی که محدودیت بیان هست: برخی معتقدند که این مفهوم تریبون سازی را در مورد یک کشور خاص بومی نکنیم. همه جا در همه کشورها  دیوار نوشته وجود دارد.

             ولی پاسخ این است که البته در کشورهای مختلف دیوار نوشته وجود دارد ولی با بافت  ( کانتکست) های متفاوت . ( با بافت های اجتماعی فرهنگی و سیاسی متفاوت) . و در نتیجه با معانی  متفاوت.

در غرب این کار ( نوشتن بر دیوار و ...) بخشی اش از همگانی شدن هنر است و بخشی اش از دموکراتیزه شدن هنر. همه امکان خلاقیت و مشارکت دارند. یعنی هم همگانی شدن هنر وجود دارد ( همه می توانند در هنر حضور داشته باشند) و هم هنر همگانی وجود دارد ( هنر برای همه ، مصرف هنر را عمومی می کند ، آزادی استفاده از یک گوشه خیابان ، فرصتهای بیشتر برای کار خلاقه  بیشتر از 50 سال قبل وجود دارد، زیبائی شناسی عمومی و روزمره نیز وجود دارد.

اما در بافت ایران هنوز هنر همگانی نشده ، دموکراتیزه نشده ، برعکس چون گالری ها ، نمایشگاه ها ، و تریبون ها در اختیار دولت است، افراد ناگزیرند از دیوار ها استفاده کنند.

مسائلی وجود دارند که بیانشان در ایران تابو است. در ایران نه هنر همگانی است و نه هنر برای همه.

در ایران اگر ساختار های مشارکت ایجاد بشود ، نوشتن های بر روی دیوار و میز و صندلی و ... تا این حد ضرورت نمی یافت.

در مورد مشارکت مردم نیز ، این کافی نیست که به ظاهر بگویند حرف بزنید ولی در باطن استبداد را توجیه کنند ، چون در ایران ساختار های مشارکت وجود ندارد ، مردم به طرف دیوار نوشته ها و را ههای این چنینی می روند ، چون فرد جایگاهی در ساختار اجتماعی ایران ندارد.

در مورد عکس های نجف و کربلا:  در فهم عکسهای یک جامعه دیگر باید به " دیگری ساختن" ها و فرهنگ " دیگری" توجه کنیم. اینکه عکسهای یک جامعه دیگر را با مفهوم فرهنگ

 " دیگری" تفسیر می کنیم  ریشه در " دیگری ساختن" های قبلی نیز دارد.

کتاب " شرق شناسی" ادوارد سعید توضیح می دهد که غربیها چگونه شرق را یک دیگری تعریف و توصیف کردند و دیگری ساختند و

 حالا این نیز مهم است که ما چگونه غرب را یک دیگری می سازیم.  چه قسمتهایی از فرهنگ جامعه دیگر را انتخاب و گزینش می کنیم و بیتشر مورد توجه قرار می دهیم . این گزینش ها ، برجسته سازی ها و ...( در ارتباط های ایدئولوژیک تاریخی و زبان شناسانه)  بستگی دارد به زاویه دید ما نسبت به دیگری و باز این زاویه دید را شکل می دهد یا تقویت می کند.

البته در عین حال یک راه خوب دیدن ، رفتن به سراغ یک فرهنگ دیگری است:  شناخت فرهنگ های دیگر .

در مورد تهیه کار هنری فیلم و عکس : در کار هنری از استعاره ها و تشبیه ها استفاده می شود. شیوه دیدن با شیوه نشان دادن در هنر متفاوت است.

مطالبی در مورد همایش انسان شناسی هنر که در فرهنگستان هنر برگزار شد به زودی در این قسمت قرار می گیرد.

مدتها بود که دلم می خواست یک مجله سینمایی جدید تخصصی تر از نشریات سینمایی موجود و با کیفیت بسیار بهتر منتشر شود. از مهر ماه دو ماهنامه  " سینمای پویا " را که دیدم بسیار ذوق زده و خوشحال شدم و با خواندن مطالب آن و دیدن طرح و رنگهایش احساس کردم خیلی به خواسته من نزدیک است. امیدوارم روز به روز هم کیفیت این نشریه ارتقا پیدا کند و همیشه در حال پیشرفت باشد. امروز هم شماره ۲ آن را گرفتم.

قسمتهایی از سخنان آقای  رضا کیانیان در مصاحبه مجله " سینمای پویا " با ایشان:

....خیلی چیزهای در اینجا( جامعه ما)  اهمیت ندارد. شناسنامه در واقع مهمترین سند هویتی یک انسان است اما ما ملتی هستیم که شناسنامه مان همیشه زیر دست و پاست، پاره و کثیف شده است، به همین دلیل جاهایی که نیاز به  معرفی خودمان داریم ، پیدایش نمی کنیم و نمی توانیم خودمان را معرفی کنیم. ....شناسنامه ما در طول تاریخ زیر دست و پا بوده است و زیر پای اقوام و قدرت هایی که به ایران یورش آوردند ، و تا شناسنامه مان را بر نداریم ، تمیز نکنیم و جلد نکنیم ، اوضاع همین است. ما آنچه داشتیم را فراموش کرده ایم ، آنچه داریم را هم نمی بینیم ، بعد به دنبال " ترین ها" هستیم ، آنچه خود داشت ز بیگانه تمنا می کرد.

      الان میان بچه های بازیگر ما همه فکر می کنند، بازیگر خوبه همانی است که از اکتورز استودیو بیرون آمده است، اغلب آنها حتی نمی دانند اکتورز استودیو چیست. چند بار پیش آمده که برای معرفی ام به خارجی ها ، معرف می گوید فلانی بازیگر معروف و پیرو مکتب اکتورز استودیو است. من همان لحظه خجالت کشیده ام ، چون اگر او واقعا معنای این مکتب را می دانست، می فهمید سیستم بازی و نوع نگاه من به بازیگری ، مخالف این مکتب است. من نوع دیگری بازی می کنم. ...من هنوز وجود دارم و با استدلال در مقابل اکتورز استودیو می ایستم و درباره آن حرف دارم اما کسی نمی پرسد ، چون نمی دانند اکتورز استودیو چیست و چه ویژگی هایی دارد. ...

....حتما شنیده اید بعضی از بازیگران ما می گویند "من در این نقش زندگی کرده ام ." این جمله متعلق به زمان استانیسلافسکی و بعد از آن است و به نظر من دورانش گذشته است و غلط است و یک دروغ تاریخی است.

     از لا به لای گفت و گو ها و نوشته های بازیگران این مکتب می شود فهمید آکتورز استودیو آنقدر بازیگران را با بهره از مدیتیشن و تمرکز به تنهایی می برد که یواش یواش باور می کنند ، خودشان نیستند و شخص دیگری  هستند. خوب این یکجور مریضی است. ...

 علاقمندان به بازیگری نظر شما چیست؟

این کنفرانس که نقد فیلم " شوی ترومن" از زوایای مختلف بود  توسط هنگامه مظلومی . مطهر امیری و نرگس خضرایی ارائه گردید.

نقد های هر یک از دید ی متفاوت مطرح شد. و در وبلاگ هر شخص قرار دارد.

نقد فیلم "ترو من شو" ( The Truman Show)                           نرگس خضرایی

فیلم " ترو من شو " را می توان از دیدگاه های مختلف مورد بررسی قرار داد و فیلمی است که از چند زاویه می توان به آن نگریست. از دید فلسفی ، هنری ، سینمایی ، مطالعات رسانه ای و ارتباطات و جامعه شناسی.  در این متن ، سعی شده فیلم مورد نظر ازمنظر  نگاه  انتقادی ارتباطات  به کار رسانه ها در جامعه و تاثیرات آنها بر رسانه ها مورد بحث قرار گیرد.

            شخصا بسیار خوشحالم که این فیلم را دیدم و از بسیاری جهات فکری و احساسی با آن و به خصوص با شخصیت اصلی داستان ارتباط برقرار نمودم. در عین حال با توجه به اینکه دانشجوی رشته ارتباطات هستم و خودم اغلب به شیوه کار رسانه ها انتقاد دارم  ، باید بگویم که این فیلم یک نمونه صریح و منسجم است که" دنیای مجازی" ساخت رسانه ها به ویژه تلویزیون که در دهه های اخیر پر مخاطب ترین  ، با میانگین بالای تعداد ساعاتی که روزانه مخاطبان آن را تماشا می کنند، و تاثیر گذارترین  رسانه در کره زمین بوده ، همچنین سیاستهای " صاحبان قدرت " که جهت حفظ و تقویت منافع تجاری و سیاسی خود، کنترل کنندگان خط مشی رسانه ای تلویزیون و هالیوود ( در اینجا به عنوان نماینده این رسانه ها)  را به تصویرو به نقد  می کشد .

تز اصلی: در این فیلم به خوبی نشان داده شده است که دنیای مجازی ساخت رسانه ها که منافع صاحبان قدرت را تامین می کند ، انسان را در جزیره ای دروغین حبس می کند و اجازه کشف بیرون از جزیره را به او نمی دهند. حتی او را از آگاه شدن از ماهیت دنیای مجازی نیز محروم می کنند. و زمانی که آگاه می شود و می خواهد رها شود ، همچنان با راههای مختلف او را اسیر می کنند تا در این جزیره دنیای مجازی نگاه دارند.

این فیلم  بسیار هنرمندانه و با استفاده از طنزی نقادانه ، نشان می دهد که" دنیای مجازی "ساخت رسانه ها انسان را ( مخاطبی که این دنیا را باور کرده ) زندانی و اسیر "مجازی ها" می کند و او را حتی از حق آگاه شدن و رفتن و کشف کردن آنچه بیرون از آن " دنیای مجازی" است ، محروم  می سازد. " جزیره " ای که در این فیلم مانند یک شهر کامل ساخته اند نیز یک نشانه صریح است.  انسانی که گرفتار " دنیای مجازی" می شود ، در یک " جزیره" زندانی است و حتی این را نیز خودش نمی داند. تا هنگامی که کودک است همه چیز را آنگونه که دریافت می کند می آموزد و باور می کند، وقتی نوجوان است و کنجکاو و می خواهد بیشتر بداند ، نمی گذارند.

صحنه ای که Truman در کلاس درس با کنجکاوی و ذوق بسیار به معلم خود می گوید که می خواهد بقیه دنیا را ببیند و دنیا را کشف کند. معلم نقشه جهان را نشان داده می گوید: " ولی چیزی برای کشف کردن باقی نمانده است ، همه جا قبلا کشف شده است." او نیز مانند بقیه  شهروندان مجازی ( بازیگران)  آن جزیره که در خدمت اهداف کارگردان این برنامه تلویزیونی هستند ، می خواهد Truman  را در جزیره نگاه دارد و نگذارد این انسان با هوش و با استعداد بفهمد که در یک دنیای مجازی گیر افتاده ، با هدف اینکه بقیه دنیا برنامه او را ببینند و کارگردان و صاحبان رسانه به منافع تجاری ، در آمد های هنگفت و منافع دیگر خود برسند.

        از طرفی انسانی که دنیای مجازی را به عنوان دنیای حقیقی باور کرده و نمی داند که در دنیای مجازی زندانی شده ، خودش نیز " فیلم شده است" ، یعنی  خودش شده ابزار و آلت دست رسانه ها و صاحبان قدرت برای اینکه آنها به منافع تجاری و سیاسی  غیر اخلاقی و غیر انسانی خودخواهانه خود برسند.

       در اینجا نقدی نیز به شیوه آموزشی یکسویه می شود که چه در مدارس و چه در مقاطع تحصیلات عالی، نمی خواهند دانش آموز کنجکاوی کند ، پرسشگر و خلاق و نقاد باشد و به

 " مجازی ها " پی ببرد و واقعیت ها را خود کشف کند . نمی گذارند او " کشف " کند و همواره با شیوه آموزشی ناقص یکسویه می گویند " همه چیز قبلا کشف شده است. "

و هنگامی که بالغ شده بیشتر فکر می کند و بیشتر متوجه می شود ، می خواهد آگاه شود و نهایتا پی می برد که نمی تواند همه چیز را باور کند ، وقتی که آگاه می شود و می خواهد خود را از این " دنیای مجازی" و این " جزیره" برهاند، با بیرحمی و اصرار و صرف نیروی بسیار جلوی او را از جهات مختلف می گیرند. نمی گذارند فرار کند و او را از هر طرف گیر می اندازند. وقایع صحنه های فرار   Truman    همه نشانه است و البته با معانی صریح .

وقتی در مصاحبه زنده تلویزیونی با کارگردان ، سیلویا به تلویزیون زنگ می زند، و با عصبانیت به کارگردان اعتراض می کند ، او را یک دروغگو و فریبکار می نامد و کار او با " ترومن" را کاری بیمارگونه . وقتی سیلویا می گوید " تو چه حقی داری که زندگی یک کودک را به مسخره بگیری ...هیچ وقت احساس گناه نمی کنی؟" کارگردان در کمال خونسردی و اعتماد به نفس می گوید: " من به ترومن فرصت هدایت یک زندگی" نرمال" را دادم.  دنیا ، جایی که تو در آن زندگی می کنی بیمار گونه است. سی هون ( جزیره دنیای مجازی که کارگردان ساخته) ، به شکلی است که دنیا باید باشد. "

و و قتی سیلویا متذکر می شود که " ترومن " زندانی کارگردان شده ، نه یک هنرپیشه ، کارگردان ادعا می کند که" ترومن هر موقع که بخواهد می تواند  از این دنیا(ی مجازی) بیرون برود و اگر او واقعا و کامل قاطع باشد که برود ما نمی توانیم جلوی او را بگیریم ، آزاد است. ولی تو از این ناراحتی که" ترومن" ، جایی را که تو زندان می خوانی ترجیح می دهد. "

کارگردان برنامه که " ترومن " را از آغاز زندگی اش اسیر کرده و هرگز به او نگفته تمام زندگی اش در حال ضبط و پخش است، و هرگز اجازه نداده " ترومن " بفهمد که جزیره یک دنیای مجازی است و ... خودش و دیگران را با این توجیهات قانع می کند که این زندگی برای ترومن بهتر است از زندگی بیرون جزیره .  

وقتی جلوی رها شدن این انسان آگاه را می گیرند ، او نیز ناچار می شود وانمود کند دیگر آگاه نیست و او نیز مجبور می شود که برای غلبه بر حقه های آنها راهی دیگر بیندیشد که صادقانه و آشکار نباشد. در نتیجه وقتی رسانه ها تقریبا باور می کنند که او همچنان در این دنیای مجازی باقی خواهد ماند، در ساعاتی که همه از جمله مسئولین رسانه ها خوابشان می برد ، Truman

این بار آنها را فریب می دهد . به گونه ای فرار می کند که دیده نمی شود و به جای خود یک عروسک را زیر پیراهن خود گذاشته با صدای ضبط شده خرو پف.

نهایتا دیگر از آب نمی ترسد ، چون کاملا فهمیده که او را از آب ترسانده بودند تا هرگز از جزیره فرار نکند. حالا نیمه شب، با قایق بر آب رفته ، عکسی که به زحمت با استفاده از بریده های عکس های متعدد مجلات ساخته تا شبیه چهره دختر مورد علا قه اش شود ( تنها کسی که به گفته بود همه چیز دروغ بوده) با خوشحالی می رود به سوی کشف دنیای بیرون از دنیای مجازی  و پیدا کردن عشق حقیقی خود .(Silvia  دختری که به خاطر تلاش در آگاه ساختن Truman  از او با زور و اجبار جدا شد ، از جزیره بیرون برده شد و کارگزاران این دنیای مجازی از آن پس جلوی هر گونه تماسی را بین آن دو گرفتند. )

 پس از جنگ بین کارگردان برنامه که به راحتی دریا را طوفانی می کند و تلاشهای Truman

برای زنده ماندن و رهایی ، در پایان فیلم که کارگردان برای جلوگیری از کشتن قهرمان داستان خود طوفان را قطع نموده ، قهرمان به پایان دنیای مجازی می رسد و  بر دیوار ( مرز دنیای مجازی و دنیای بیرون) دست می کشد، حالا انسانی است آگاه ، و حق انتخاب دارد ، مکالمه کارگردان با او در این قسمت بسیار جالب است :

مکالمه کارگردان با Truman  در انتها بسیار جالب توجه و حاوی پیامهای بسیاری در رابطه با نگاه کارگردان به " زندانی دنیای مجازی" و نگاه کسی که تا به حال زندانی دنیای مجازی بوده ، اکنون آگاه است و حق انتخاب دارد ، می  باشد.

همچنین برای چندمین مرتبه شخصیت و در حقیقت نقش persona  ی خدای گونه این کارگردان در این قسمت نمایان است.  رفتار های او ، کنترل طوفان و آفتاب ، صدای او که از آسمان از میان ابر ها می آید ، و جملاتی که باور های او را نشان می دهند.

کارگردان می گوید: " من خالق یک برنامه تلویزیونی هستم. ....تو ستاره هستی. .... " و و قتی ترومن می پرسد : " هیچ چیز واقعی نبود؟" او می گوید : " تو واقعی بودی. و این چیزی است که با عث می شد ، انقدر برای تماشا خوب باشی."

و حالا می خواهد توجه او را به خود جلب کرده ، او را قانع کند که در همین دنیای ساختگی باقی بماند. " به من گوش بده ترومن ! هیچ چیز واقعی تر از آنچه در این دنیا برای تو خلق کردم، در آن بیرون وجود ندارد. همان دروغها ، همان فریب ها . ولی در دنیای من تو دلیلی برای ترسیدن نداری. من تو را بهتر از خودت می شناسم. "

ترومن فریاد می زند: " ولی تو که هرگز دوربینی در سر من نداشتی. "

صاحبان قدرت می خواهند بر فکر انسانها نیز سلطه داشته باشند اما تا کجا می توانند؟

 حالا که ترومن متوجه شده تمام این سالها به او خیانت شده ، به او دروغ گفته شده  و از بقیه انسانها جدا افتاده چون زندانی یک جزیره دنیای مجازی بوده و نمی دانسته ، تمام این سالها با احساسات او بازی شده ، پدر مجازی او به دروغ غرق شد تا او برای همیشه از آب بترسد و دوری کند و از انتهای جزیره ساختگی با خبر نشود  ، مادر او مجازی بود ، عشق حقیقی او را که تنها انسانی بود که به او حقیقت را گفت از او جدا کردند ، دختری با عشق دروغین( مجازی)  را همسر مجازی او نمودند . دوست صمیمی او که از 7 سالگی با او بود همواره یک دوست مجازی با صمیمیت دروغین بود.

در نهایت این انسان آگاه با حق انتخاب ، با اینکه از دنیای بیرون اطلاعی ندارد و کمی ترس طبیعی است ،با آخرین جمله معروفش با کارگردان و دنیای مجازی همچنین با تماشاگران  خداحافظی می کند   و با خوشحالی پا را از این دنیای مجازی بیرون می گذارد  تا دنیای بزرگتر را کشف کند.

در سالهای کودکی او ، صاحبان قدرت و گردانندگان رسانه ها به ویژه کارگردان این برنامه تلویزیونی " Truman show  " به خاطر منافع تجاری خود ، از معصومیت و سادگی یک کودک سوء استفاده نمودند . قسمتی که با کارگردان برنامه مصاحبه می شود و از او می پرسند چگونه و چرا ترو من تا به حال نفهمیده بود (که در یک دنیای دروغین و هنرپیشه اصلی یک برنامه تلویزیونی )  است ؟ کارگردان پاسخ می دهد:

“ We accept the reality of the world with which we are presented.”

این جمله کارگردان به روشنی کامل و دقیق این پیام را می دهد که گردانندگان رسانه ها با آگاهی و انتخاب کامل " دنیای مجازی" را برای مخاطبان خلق می کنند. و مخاطبانی که آگاهی ندارند به ویژه کودکان که تا چشم باز می کنند برنامه رسانه ها را دریافت نموده، دنیای مجازی را  به عنوان واقعیت دنیا و زندگی باور می کنند .

 از سویی مخاطبان برنامه تلویزیونی “Truman show”  که بیرون از جزیره ساختگی بودند ، در نقاط مختلف کره زمین و کشورهای متفاوت، به عنوان مخاطبانی که از مجازی بودن این دنیای مجازی آگاه بودند ، به خاطر درگیری احساس عاطفی شدید و جذابیت برنامه ( که ناشی از طبیعی بودن رفتارهای Truman  بود) ، تمام زندگیشان پای تماشای این برنامه تلویزیونی می گذشت. این یک برنامه 24 ساعته بود که در حقیقت نماینده تلویزیون 24 ساعته است ، که 24 ساعته وقت مردم (تماشاگران) را می بلعد. 

    مخاطبان " ترومن شو" با گریه ترومن گریه می کنند و با شادی او شاد می شوند و با تقلا ها و ومصیبتهای او از اوج هیجان و نگرانی  محو تماشای برنامه می شوند و تمام زندگیشان شده تماشا و پی گیری یک سریال طولانی چندین ساله که به طول عمر ترو من و 24 ساعته پخش شده و می شود . تماشاگران این برنامه آنقدر از نظر احساسی درگیر شده اند که نمی توانند یک روز یا یک ساعت هم آنرا تماشا نکنند. در همه حال ودر همه جا حتی سر کار نیز محو تماشا و دنبال کردن ماجرا های او از طریق تلویزیون هستند. این همه به صراحت نشان دهنده این است که گردانندگان رسانه ها به خصوص تلویزیون است که به خاطر منافع تجاری و حفظ قدرت خود با عواطف مردم بازی می کنند. مخاطبان برنامه های تلویزیون ، با دنیای مجازی تلویزیون بیش از حد درگیری عاطفی پیدا می کنند طوریکه زندگیشان با زندگی آن دنیای مجازی در هم آمیخته و ، در این راستا وقت بسیار زیادی از فرصت های زندگی شان در غرق شدن در تلویزیون تلف می شود.

          از طرف دیگر خود مردم جزیره ، که در حقیقت هنرپیشگان برنامه " ترومن شو " بودند ، شهروندان مجازی آن جزیره ساختگی ، از مجازی بودن آن دنیا خبر دارند ولی به خاطر دریافت درآمد اقناع کننده  ( منافع مالی شخصی) ، از آگاه شدن " ترومن" از حقیقت ، جلوگیری می کنند ، به نقش بازی کردن خود و دروغ گفتن و زندگی مجازی و ارتباطهای مجازی ادامه می دهند ، و در واقع به حفظ و تقویت منافع کارگردان و صاحبان قدرت و گردانندگان رسانه ها کمک می کنند.

در انیجا به نکته جالب دیگری نیز می رسیم که با جوانب مذکور کاملا در ارتباط است.

خود " ترومن " که از زمان جنینی وارد این دنیای مجازی شده ، و تمام سالهای معصومیت کودکی و شوق آموختن و کشف کردن نوجوانی او ، عواطف و انرژی های سازنده سالهای جوانی او و ... سخن خود کارگردان در مصاحبه که می گوید: " ما واقعیت دنیا را آنگونه که به ما ارائه می شود می پذیریم." به خصوص اینکه " ترومن" از آغاز زندگی اش با این دنیای مجازی به اسم دنیای واقعی روبرو شده ، ما را به این مسئله هدایت می کند که بحثهای انتقادی در مورد تاثیرات برنامه های  تلویزیون بر کودکان در این فیلم به خوبی بیان شده . وقتی کودکی که از آغاز زندگی در مقابل تلویزیون و بهتر است بگوئیم در درون دنیای مجازی تلویزیون  زندگی می کند بزرگ می شود ،  خود را با قهرمان داستان فیلم " همذات پنداری" نموده ، و با هنرپیشگان و ورویداد ها ی دنیای مجازی زندگی می کند و با باور این مجازی ها به عنوان واقعیت بزرگ می شود. افسوس که تمام زندگی اش زندگی در یک دنیای مجازی است و اگر آگاه نشود تمام عمرش به همین ترتیب گذشته است.  

دوستان عزیز دانشجویان کلاس جامعه شناسی هنر دیروز استاد به من فرمودند که اطلاع دهم همین یکشنبه ساعت ۱۳ همگی جلوی در دانشکده باشید که با اتوبوس حرکت خواهیم کرد به سوی همایش انسان شناسی هنر.

در ابتدای  جلسه هفتم ، یکی از دانش آموختگان کارشناسی ارشد، آقای امیر خراسانی  با بیان استدلالی  و بر پایه مطالعات عمیقی که در زمینه جامعه شناسی هنر و ادبیات داشته اند، کنفرانسی راجع به سه فصل اول کتاب " نظریه های جامعه شناسی هنر و ادبیات" نوشته خانم راودراد ارائه دادند.

     در مقدمه کنفرانس ایشان  راجع به تفاوتهای هنر با معرفت ها ی دیگر و علوم ، در بعد نظری بحث نمودند و گفتند که ابهام در هنر و ماهیت به شدت کیفی اش نظریه پردازی در هنر را سخت می نماید.  ابهام نقد در هنر به دلیل آن است که تقسیم بندیهای هنر به مشخصی و سر راستی حوزه های دیگر نیست. مثلا بحث فرم و محتوا که بسیاری افراد به هنگام نقد یک اثر هنری ، فرم را از محتوا جدا نموده و جداگانه مورد بحث و نقد قرار می دهند، درست نیست. زیرا در هنر فرم از محتوا جدا نیست. در حقیقت محتوا از طریق فرم و همراه آن بیان شده و به بیانی می توان گفت آنچنان با هم پیوند درونی جداناشدنی دارند که فرم محتوا را با خود دارد و محتوا فرم را.

   از طرفی متاسفانه ادبیات هنری ما یک ادبیات مسموم و مبهم است ، بسیاری از واژه ها در این حوزه اشتباه بکار میروند. بر خلاف جامعه شناسی که مفاهیم در آن با کمربند ایمنی شان بکار می روند ، در هنر دقت و احتیاط کمتر بود ه است. پس  ابتدا باید واژه ها را صریحا تعریف و مشخص و از کاربردهای اشتباه پاک نمود  .

سپس با بیان مثالی از یک شعر فرانسوی که به فارسی ترجمه نموده و هجی شده جداگانه نوشته مورد بررسی مفهومی قرار دادند. در این مثال نشان دادند که اغلب اوقات وقتی شعری ترجمه می شود بسیاری از معانی ضمنی و حتی استعاره هایی که در زبان اصلی اش داشته را در زبان ترجمه شده از دست می دهد ، مثلا معانی ضمنی ضمیر های مونث و مذکر وقتی به فارسی ترجمه می شوند، یک ضمیر واحد است که آن اشاره های مونث یا مذکر را ندارد.

   بنابر این فرم این شعر در زبان اصلی خودش با محتوا یکی شده و جداناشدنی است.

همچنان که مولانا با قصیده قابل تصور نیست، هر کدام از شاعران بزرگ با فرم شعر خود معانی خاصی را به ذهن مخاطب متبادر می کنند.

مناقشه بین ذهن و عین در بحثهای نظیر علوم انسانی از پررنگ ترین مناقشه هاست. این کتاب نیز به این مسئله می پردازد. مشخص می کند ما به کدام یک از این دو قطب گرایش بیشتری داریم   تفاوتهای بین روش توصیفی و علی نیز مرتبط به این بحث بیان شده اند.

(در روش علی که عینی و کمی است، رابطه جامعه با سبک حماسی یک رابطه علی و معلولی است.

رویکرد دوم که توصیفی است کیفی و تفسیری است. )

  بیشتر مطالب کتاب خانم راودراد بر اساس جامعه شناسی معرفت است. در قسمتهایی رویکرد های سه گانه را توضیح داده اند. نماینده رویکرد ذهنی فلسفی به هنر، هگل است. و کسانی مانند کنت هنر را نیز جریانی از فکر بشری و ایده ای می دانستند. هنر را نیز به عنوان یک ایده نمونه ای از ایده مطلق می دیدند . و پایه های تفکرات رومانتیسم از اینجا شکل می گیرد. رویکرد هگل به هنر شاکله اصلی هنر برای هنر را شکل می دهد. هنری مستقل از مسائل اجتماعی ، هنر خود بسنده.  اما اگر ما ظهور رمانتیسم را از بعد  جامعه شناسی بررسی کنیم ، حرکت هنر برای هنر نیز خود جنبه های اجتماعی اش آشکار می شود.

در رویکرد هنر برای هنر ، هنرمندان به دنبال هویت بودند به خاطر سستی دربار بعد از ویکتوریا. رویکرد هنر برای هنر پایه های نظری اش را از اندیشه های هگل گرفت.

اما اگر این رویکرد را مورد نقد علی قرار دهیم ، مشخص می شود که آنوقت باید هنری فارغ  از جهان در نظر بگیریم که اشتباه و غیر منطقی است.

   همچنین هگل می گفت با آغازقرن 19 هنر در حال مرگ است. که باید دید منظور او از مرگ چه بوده و چرا این اعتقاد را داشته.

همچنین حرفهای تولستوی در مورد گفتگوی درباره هنر ، در این کتاب مهم است.

موضوع جامعه شناسی هنر:

در ادامه کنفرانس در بحث از نکات مهمی که موضوع جامعه شناسی هنر را تشکیل می دهند بحث شد و مطالب زیر عنوان گردید:

1-     رویکرد ذهنی بر پایه اندیشه های هگل

-رویکرد هنر برای هنر-هنر به مثابه یک ایده-هنر خودبسنده و خود بنیاد

-مکتب رومانتیسم

-بحث مرگ هنر هگل

-منتقدانی که نظرات هگل را مورد نقد قرار داده اند.

 2- تولستوی هنر را ابزار ارتباط می داند

تولستوی و کروچه بیانگرایان هستند. به بیان هنری معتقدند.

(اما باید توجه نمود که  آثار هنری تاثیراتی در حجم بزرگ متناقش با بمباران عظیم دارند. )

3-کروچه تعریفی متفاوت از تعاریف قبلی ، از هنر ارائه می دهد. خیلی خصوصیات را از هنر سلب می کند و تعریف سلبی ارائه می دهد. هنر حیات مادی نیست ، واقعیت مادی نیست. رنگ هنر نیست ، کلمات به ذات خودشان هنر نیستند.

4- کروچه حرف تولستوی را فلسفی تر جدیدتر و انتزاعی تر می گوید. کروچه لذت را از هنر سلب می کند. می گوید هر چه لذت آفرین باشد صرفا هنر نیست. امر اخلاقی را از هنر سلب می کند. و می گوید هنر حوزه عواطف و احساسات است. کروچه نقش خیال را در هنر مطرح می کند در حالیکه پیش از آن نگاه به هنر نگاهی فلسفی بود.

5-نگاه جامعه شناسان به هنر: اغلب کتابهایی که نوشته اند با نگاه مارکسیستی است. از ادبیات مارکسیستی استفاده نموده اند.

-         کتاب " تاریخ اجتماعی هنر" : بینش هاوزر به هنر بار جامعه شناختی قوی دارد.

-         هاوزر تاریخ هنر را بررسی می کند و تمام مبانی هنری را تا اندازه ای ساخت اجتماعی می داند. فقط انگیزه هنری را مستقل می داند.

-         اگر هنر اجتماعی و زمانمند و مکانمند است، مسئله شاهکارهای هنری که بی زمان و بی مکان و در زمانهای مختلف معنا دار هستند  چیست؟ می گوید آنها تامیت عمیق دارند.

در این کتاب مسئله ارتباط هنر با زمان و متریا ل هنر و فرم مطرح می شود. سطح استعاری هنر و اهمیت آن بیان می شود. هنر به عنوان زبان خود مرجع توضیح داده می شود.

بسیاری معتقدند که هنر ماهیتا استعاری است، منتها تکوین جامعه به استعاره ها جان میدهد یا استعاره ها را می کشد.

یاد آوری: رویکرد ها متفاوت است ، برخی به جبریت اجتماعی هنر چنان معتقدند که می گویند مسائل اجتماعی و زمان و مکان فرم و محتوای هنر را شکل می دهد. اما برخی معتقدند که هنر خود پایه های مستقل دارد ولی شرایط اجتماعی بر آن اثر می گذارد و متقابلا از آن تاثیر می پذیرد.

در پایان کنفرانس کتابهایی را معرفی نمودند که به شرح ذیل است:

1-     " زیبائی شناسی هنری" نشر گام نو

2-     " هنر چیست؟" نوشته تولستوی ، ترجمه کاوه دهقان ، انتشارات امیر کبیر

3-     " فلسفه هنر از دیدگاه مارکس" نوشته میخائیل لیفشیتس

4-     " فلسفه هنرها" گوردن گراهام ، انتشارات ققنوس

5-     " در آمدی تاریخی بر نظریه ادبی" نشر چشمه

6-     " شناخت شعر( شعر و شناخت) " ضیاء موبد ، انتشارات مروارید

7-     " جامعه شناسی ادبیات" مرحوم پوینده

8-     " نظریه ادبی" برتنز

9-     "مدرنیسم"

10-" پسا مدرنیسم" 

توضیحات دکتر فاضلی  در مورد مفاهیم تحلیلی و توصیفی و تفاوتهای آنها:

مفاهیم تحلیلی روابط بین اجزا را توضیح می دهند و تفسیر ارائه می دهند. مفاهیم توصیفی چیستی را توضیح می دهند.  البته برخی مفاهیم هم توصیفی و هم تحلیلی هستند. بستگی به متن دارد. مقوله سبک و محتوا نیز همینطور است. سبک و محتوا هم توصیفی هستند هم تحلیلی. بستگی به بافتی دارد که در آن استفاده می شوند. باید بگوئیم منظورمان از فرم دقیقا چیست . منظورمان از محتوا چیست و کدام سطح از محتوا مورد نظر ماست؟

و گاهی مفاهیم فرم و محتوا مربوط می شوند به رابطه بین فرم و محتوا.

تفاوت روش کمی با روش کیفی:

در روش علی که عینی و کمی است، رابطه جامعه با سبک حماسی یک رابطه علی و معلولی است.

رویکرد دوم که توصیفی است کیفی و تفسیری است.

نقدی بر کتاب " نظریه های جامعه شناسی هنر و ادبیات" : (تا پایان فصل 4)

کتاب " نظریه های جامعه شناسی هنر و ادبیات " ، تالیف خانم دکتر اعظم راودراد، کتابی است بسیار مفید و ارزشمند حاوی مطالبی بسیار مهم و کلیدی در حوزه نظری جامعه شناسی هنر و ادبیات . در این کتاب ایشان خلاصه و چکیده نظریه ها و رویکردهای اندیشمندان بزرگ حوزه جامعه شناسی هنر و ادبیات را توضیح داده و در بسیاری قسمتها با مقایسه یا طرح جوانب مختلف به نقد و بررسی این آراء و نظریات پرداخته اند.

        همانطور که گفته شد ، کتاب در مجموع بسیار آموزنده و مفید است و نگاه خواننده را چه از پیش به نظریات این حوزه آشنائی داشته باشد و چه مانند من دانشجویی باشد علاقمند به دنبال کسب آگاهی و آشنایی، وسیع و عمیق می نماید و او را به تفکر بیشتر و دقیق تر فرا می خواند.

    البته  من به عنوان یک خواننده که برای اولین بار در زمینه جامعه شناسی هنر و ادبیات مطالعه می نمودم ضمن یادگیری از این کتاب ، به مشکلاتی نیز برخورده ام. از جمله اینکه از شیوه بیان و نقد و مقایسه های پیشرفته خانم راودراد، احساس می نمودم مخاطب این کتاب باید کسی باشد که از پیش نظریه های اندیشمندان جامعه شناسی هنر و ادبیات هر کدام را جداگانه و بطور نسبتا کامل و مفصل و دقیق از کتابهای خودشان مطالعه نموده باشد، یک احاطه اولیه نسبت به این نظریه ها و اندیشه ها داشته باشد ، اکنون در این کتاب تالیف خانم راودراد، به یک نگاه عمیق تر و چند جانبه تر از بحث و نقد برسد.

        چرا که حجم کتاب نسبت به حجم مطالب مطرح شده بسیار کم است یعنی چکیده حجم بسیار بزرگ و وسیعی از نظریه ها به صورت نقد شده در این کتاب بطور خیلی فشرده آمده که برای من خواننده در بسیاری از قسمت ها ایجاد ابهام های بی پاسخ و تناقض ها و تعارض های مفهومی عجیبی می نمود. بطوری که حتی در قسمتهایی که فکر می کردم مطلب را درک نموده ام پس از پیش رفتن و خواندن چند صفحه بیشتر متوجه می شدم که مطالب قبلی را فراموش نموده ام. مطالب بیش از حد چکیده و فشرده به نظر می رسیدند ، مخصوصا شرح نظریات اندیشمندان. در واقع به نظر می رسید بیشتر از اینکه با نظریات اندیشمندان مختلف به صورت واضح و دقیق آشنا شوم ، بیشتر مطالب ، حاوی نقد این نظریات بود که بسیار ارزشمند است فقط مشکل این بود که خواننده ای را می طلبد که آشنایی کامل قبلی با نظریات مختلف اشاره شده را داشته باشد.

      در این زمینه مثالهایی را مطرح می نمایم:

در صفحه 13 پاراگراف اول خط سوم می گویند: " .. و از این دیدگاه در حقیقت جامعه شناسی معرفتی است که قانون سه مرحله ای معروف خویش را وضع می کند. " قانون سه مرحله ای چیست؟ در صفحه قبل راجع به 3 رویکرد به جامعه شناسی هنر بحث آغاز شده ولی در مورد قانون سه مرحله ای توضیحی داده نشده است.

بخشهایی از نظریات اندیشمندان به صورت نقل قول آمده که یا در ترجمه روان نبوده اند یا باز به خاطر عدم آشنایی خواننده به کل نظریه ، ثقیل و مبهم به نظر می آیند. مثلا در صفحه 22 آخرین پاراگرف آمده : " تعریف شهودی هنر متضمن نفی دیگری هم می باشد، به این معنی که هنر یک نوع ادراک به وسیله مفاهیم نیست. ادراک به وسیله مفاهیم که ساده ترین شکل آن ادراک فلسفی است همواره حقیقت جویی می باشد یعنی پیروان این نوع ادراک هدفشان پایدار نمودن حقیقت است ، در برابر خلاف آن یا تنزل دادن خلاف حقیقت است، بدین معنی که می باید آن را جزئی از تجلی خود حقیقت تلقی کرد و لحظه گذرانی در تحویل حقیقت دانست اما معنی درک شهودی درست فرق نگذاشتن بین حقیقت و خلاف حقیقت است اصیل دانستن تصور است به اعتبار نفس تصور، تصدیق این نکته است که جای تصور جز در عالم معنویات صرف نیست. ..."

  البته معنی و مفهوم کل  این پاراگراف هم پس از چند بار خواندن روشن شد ولی به نظر می رسد از نظر جمله بندی یا ترجمه و بیان می توانست روان تر و واضح تر بیان شود، و بسیاری از قسمتهای دیگر کتاب.  به علاوه در جمله آخر، اینکه جای تصور جز در عالم معنویات صرف نیست آیا به معنی بروز هنری تصور است؟ که  مثلا یک  نقاشی یا قطعه  موسیقی ظهور عینی تصور هستند؟ این نکته در این قسمت مبهم است.

مثالی از تناقض ها اینکه در قسمتی که راجع به اندیشه های هگل بحث می شود، بین  2 جمله از 2 صفحه تناقض مفهومی ایجاد می شود:

     در صفحه 37 آخرپاراگراف دوم آمده : " پس تصور به عنوان عضو فعالیت هنری از علم جدا شده است. از طرف دیگر ، اگر با هنر به شیوه صرفا روشنفکرانه برخورد کنیم، ویژگی تعالی بخشی آن نابود خواهد شد. " و در صفحه بعد، صفحه 38 پاراگراف دوم آمده:

" به همین دلیل است که هگل می گوید ، امروز در مقایسه با گذشته ، نیاز شدیدی به یک فلسفه وجود دارد. در گذشته هنر می توانست کاملا حس زیبایی فرد را ارضا کند، در حالی که امروز هنر توجه روشنفکرانه را طلب می کند. "

از مثالهای دیگر موارد ابهام: در صفحه 62 منظور از هنر والا و هنر پائین و ارتباط آنها با هنر متعهد که قبلا صحبتش شده مشخص نیست. یا در صفحه 80 اینکه گفته شده " حاملان جهان نگری مدرنیسم ، هنرمندان بورژوا هستند " دلیلش نا مشخص است.

در صفحه 84 دو جمله از یک پاراگراف در حالیکه به نظر می رسد مفهوم منسجمی را قرار است توضیح دهند خود شان یکدیگر را به شکل مبهمی نقض می کنند:

     " درک فرد از جهان اجتماعی محدود به موقعیت اجتماعی و زمینه تاریخی اوست. این محدودیت ها از نظر دووینو، هنرمند را از تولید یک فهم جهانی از واقعیت باز می دارد، چرا که هنرمندان، خودشان توسط عصر و زمان خود فارغ از پایگاه یا طبقه ای که در آن هستند، تعیین شده اند. "    اینکه گفته شده" فارغ از پایگاه و طبقه ای که در آن هستند "غیر قابل قبول  و متناقض با" محدود به  موقعیت اجتماعی" است که در جمله اول اشاره شده.  چون در واقع پایگاه و طبقه خود موقعیت اجتماعی نیز هستند.

به عنوان یک نمونه دیگر در صفحه 93 ، پاراگراف دوم ، جمله "...تجربیات فردی هنرمند به عنوان فرد با وجود تخیل خلاق وی محدود است.... بنابراین روند تشریح جزییات یک روند پیچیده است که باید توسط نسل های متعدد انجام شود."

                    با جمله " اگر چه تنها گروههای ممتاز دارای جهان بینی هستند و می توانند آگاهی جمعی خود را بنا کنند، جهان نگری تنها در آگاهی فردی اعضای گروه ، من جمله فرد هنرمند، که می تواند این جهان بینی را در اثر هنری خودش منعکس کند، وجود دارد."

               در تناقض است یا متناقض بیان شده اند .

مثالهای فراوان دیگری از موارد تناقض و ابهام وجود دارد .یک نمونه دیگر اینکه در صفحه 106 ضمن اینکه مفاهیم تقلیل ناپذیری ارزش زیباشناسی یا تقلیل گرایی جامعه شناختی روشن نشده اند، در بحث نظریات جانت ولف ، جمله " وی اندیشه تقلیل ناپذیری ارزش زیباشناسی به معادل های اجتماعی سیاسی و ایدئولوژیک را به عنوان تم مرکزی بحث خود در کتاب سابق الذکر مطرح می کند. " با برخی جملات دیگر متناقض است.

مثلا با جمله " به عقیده جانت ولف ارزش زیباشناختی همواره توسط سیاست تعریف شده است. وی احتمال وجود هر گونه معیار و استاندارد عینی برای ارزشیابی آثار هنری را مردود می شمارد و معتقد است که هنر همواره سیاسی است."

و اینکه در صفحه 106 گفته شده " جانت ولف با انتقادش از تقلیل گرایی جامعه شناختی و با تاکید این مطلب که هنر ویژگی تقلیل ناپذیر خودش را دارد..." با اینکه در صفحه 108 گفته شده

" اگر چه در جای جای کتاب بر خود مختاری نسبی هنر تاکید می کند ، اما در توضیحات عملی وی همواره یک نگاه جامعه شناختی تقلیل گرایانه غلبه دارد. " در تعارض است.